Kunstmarkt houdt zich staande

Het seizoen zit er alweer op voor de belangrijkste algemene en gespecialiseerde kunstbeurzen van Brussel, Parijs, Londen, New York, Miami en Maastricht. Toch heeft de tweede jaarhelft nog heel wat belangrijke afspraken in petto voor kunstliefhebbers en -verzamelaars. Hubert d’Ursel, onze kunstexpert, maakt de balans op van het voorbije seizoen en blikt vooruit op de tendensen voor de komende maanden.

Lees verder

Hubert d’Ursel

Head of Art Advisory

Groei? Amper, maar wel meer kwaliteit

In 2016 was de kunstmarkt wereldwijd goed voor een omzet van 45 miljard dollar, een lichte stijging van 1,7%. Dat cijfer vertegenwoordigt zowel de verkoop door galerieën als door veilinghuizen. Het aandeel van moderne en hedendaagse kunst bedraagt nog 47,5%, een daling van maar liefst 5,5% ten opzichte van 2015. Hoe dat komt? Omdat de ‘blockbusters’ op de markt van de hedendaagse kunst het in 2016 opvallend minder goed deden in de veilingzalen.

Staat de speculatieve zeepbel die eerder door enkele grote namen was veroorzaakt, nu op springen? Door de komst van nieuwe, vermogende kopers uit Azië, Rusland en het Midden-Oosten stegen de prijzen buitensporig de voorbije jaren. Maar zoals dat meestal gebeurt op de markten, volgde er een correctie waardoor de prijzen opnieuw redelijker zijn. De gevestigde waarden van de hedendaagse kunst bleven van zulke bokkensprongen gespaard. Aan kwaliteit en zeldzaamheid hangt een prijskaartje, maar tegenover de duurdere prijs staat dat ze minder volatiel zijn. De recente recordverkoop bij Sotheby’s in New York is daar een mooi voorbeeld van. Een doek van Jean-Michel Basquiat ging er voor 110,5 miljoen dollar over de toonbank en behoort nu toe aan een 41-jarige verzamelaar uit Japan.

Omzet veilinghuizen daalt

In 2016 zagen we een stijlbreuk: op een jaar tijd verloren de veilingzalen 18,75% van hun marktaandeel ten opzichte van de galerieën. Een gevoelige daling. Het fenomeen kan worden verklaard door drie factoren. Ten eerste zorgden de vele records van 2015 in oude en moderne kunst ervoor dat de veilingmarkt enigszins uitdroogde. Ten tweede is de discretie waarop grote verzamelaars gesteld zijn, een belangrijke uitdaging geworden. De publiciteit, ook in de pers, rond die grote verkopen houdt hen weg bij veilinghuizen als Sotheby’s en Christie’s. In die mate dat die hun toevlucht moeten nemen tot privéverkopen om de anonimiteit van hun klanten te waarborgen. Tot slot kwamen er in 2016 niet minder dan 700 nieuwe musea bij, voornamelijk in Azië, met China voorop! Die zoeken uiteraard meesterwerken in elke discipline. Maar in tegenstelling tot wat we zien bij privéeigenaars, is hun aankoopproces veel langer. En dat speelt in het voordeel van de galerieën. Als meer gegadigden een collectie willen aanleggen, dan stijgen natuurlijk ook de prijzen voor de hedendaagse kunst.

“De kunstmarkt is een mondiaal dorp geworden.”

HUBERT D’URSEL

Mooie operaties, maar weinig bubbels

Sinds 2000, toen de crash van de Nasdaq begon, is het vertrouwen in de kunstmarkt alleen maar toegenomen. Al 17 jaar groeit de markt! Zelfs in 2008 en 2009, in volle financiële crisis, hield ze beter stand dan andere roerende waarden. Hoezo? Kunstverkopers stapten niet met hun collecties naar de markt. Ze creëerden bewust schaarste die in een zeer korte tijdsspanne het aantal verkopen fors deed dalen. Omdat het vertrouwen snel terugkeerde, zorgde het beperkte aanbod ervoor dat er geen paniekverkopen (met verlies) gebeurden en werd een crash vermeden.

Blijft de kunstmarkt gespaard van de geopolitieke bezorgdheid dankzij haar zelfbeschermingsmechanisme? Dat kan niemand voorspellen, maar de specificiteit van de markt – en de maturiteit van de actoren – zorgde ervoor dat ze zich altijd goed staande wist te houden. Meer nog, in tijden van sterke deining fungeerde ze als veilige haven om vermogens in evenwicht te brengen. Ondanks Trump, de brexit en de Franse verkiezingen bevestigen de recordprijzen in 2017 voor kunstenaars als René Magritte, David Hockney en Gerhard Richter dat de markt zich een weg weet te banen doorheen turbulenties. 2017 zal dus een zeer goed jaar worden voor galeriehouders en veilinghuizen. Sotheby’s, Christie’s en Bonhams – het Londense toptrio – haalden in februari 2017 al 621 miljoen euro op in moderne en hedendaagse kunst, maar liefst 70% meer dan in 2016!

Wereldwijde markt krimpt

Een andere vaststelling is dat de kunstmarkt een mondiaal dorp geworden is. Nieuwe musea, nieuwe miljardairs, ‘old and new money’ versterken de koopzijde. Sommigen voor het prestige, anderen voor het plezier, nog anderen om hun vermogen te diversifiëren.

In dat universum focussen gegadigden zich bijna uitsluitend op een ‘kleine’ kern van kunstenaars met naam en faam. De grote meesters van de oude kunst en de nieuwe klassiekers in hedendaagse kunst blijven in de gunst en behouden het vertrouwen van de kopers. De ‘nieuwe sterren’ die de voorbije tien jaar doorbraken buiten de besloten kring in de hedendaagse kunst, kunnen we op één hand tellen. Denken we maar aan Peter Doig of Adrian Ghenie. Het is ook opmerkelijk dat enkele moderne ‘oude’ meesters als David Hockney en Yayoi Kusama opnieuw in de mode zijn en dat hun werken de hemel in geprezen worden. De schaarste zorgt er tevens voor dat deze beperkte markt ondanks een sporadische oververhitting geen bubbels gekend heeft. Bubbels zijn het gevolg van een gelijktijdige en massale belangstelling voor veel activa. Dat geldt, op een uitzondering na, niet voor kunst.

In 2016 zijn in de top 20 van best verkopende hedendaagse kunstenaars zes Chinezen terug te vinden, onder wie Zhang Daqian. Hij bracht in zijn eentje al 324 miljoen dollar op en staat daarmee op de tweede plaats, na Pablo Picasso!

China

Het hoeft dan ook niet te verbazen dat China vorig jaar goed was voor ’s werelds grootste omzet, met een marktaandeel van 40% of 6,81 miljard dollar. Europa komt op de tweede plaats met 31%, de Verenigde Staten op de derde met 27,5%. De aandacht van Chinese kopers gaat vooral naar kunst uit eigen land en meer bepaald moderne schilders, oud porselein, juwelen en hedendaagse kunst. We zien dat de markt almaar volwassener wordt en minder onderhevig is aan speculatie en mode-effecten.

Nog een opvallende vaststelling is dat de Chinese appetijt voor kunst zich niet beperkt tot de werken, maar ook gericht is op de distributiekanalen. In juli 2016 verwierf de miljardair Chen Dongsheng, de CEO van Taikang Life Insurance, een participatie van 13,5% in Sotheby’s; daarmee werd hij meteen de hoofdaandeelhouder!

Wat kunnen we besluiten?

Terwijl de afgelopen twintig jaar op economisch, financieel en geopolitiek vlak woelig waren, getuigde de kunstmarkt van een opmerkelijke veerkracht. Met hun track record hebben kunstwerken aangetoond dat ze zinvol zijn, niet alleen door hun esthetische waarde, maar ook als belegging om een vermogen te diversifiëren. Op voorwaarde dat de koper de fundamentals en specifieke kenmerken van de kunstmarkt goed begrijpt en zich goed laat adviseren.

Dat is precies onze rol en de toegevoegde waarde van onze expertise binnen Bank Degroof Petercam.

Video
Contact

Your name

Your e-mail

Your message

Send

E-card

Your name

Your e-mail address

Name receiver

E-mail address receiver

Your message

Send

1