De zijderoute

Het ziet er niet naar uit dat China in de nabije toekomst een Angelsaksische markteconomie zal hanteren. Het land bouwt een kapitalistisch staatsmodel sui generis uit dat door zijn bedenker, Deng Xiaoping, werd bestempeld als “marktsocialisme”. Het model berust op een samenspel van politiek autoritarisme en economische efficiëntie.

Lees meer


Print het artikel

Bruno Colmant

Head of Macroeconomic Research and Economic Advisor

Hoewel zijn model nog geen veertig jaar van kracht is, mag China zich nu al de tweede economische wereldmacht noemen. Die bliksemsnelle opmars kwam er dankzij een grondige hervorming van de economie. Het land heeft drie transities doorgemaakt: van een agrarisch weefsel naar een productiemodel om uit te monden in de technologische realiteit van onze huidige digitale economie. Van het laatste stadium is China vandaag  – samen met de Verenigde Staten – een van de prominente voortrekkers.

Samenleving voorrang op het individu

Het Chinese sociaaleconomische model kan echter niet als voltooid worden beschouwd. China heeft namelijk te maken met demografische, sociale en regionale spanningen. Dat beweegt de Chinese regering ertoe om de sociale controle over haar bevolking in stand te houden. Dat gebeurt niet door toezicht, maar door middel van soft power: het aanmoedigen van deugdzaam gedrag dat maatschappelijke conflicten uit de weg gaat. De staat doet hierbij, min of meer in directe mate, een beroep op sociale netwerken, online handelsplatformen en banken om de gedragingen van zijn burgers in kaart te brengen. Het opzet hiervan is niet om beslag te leggen op de individuele vrijheden, maar om het individu ondergeschikt te maken aan de maatschappij en zo een harmonieuze samenleving te creëren.

Wat onze westerse gedachtegang waarschijnlijk ontgaat, is dat het confuciaanse weefsel gepaard gaat met een inperking van de spontaniteit en de privatisering van het individu. Dat zorgt ervoor dat de mens wordt gedefinieerd door zijn bijdrage aan het collectieve. Er bestaat geen superieur, goddelijk of atheïstisch referentiekader dat het menselijke gedrag bepaalt. Gedrag wordt in de eerste plaats bepaald ten opzichte van de groep.

Op weg naar vrijhandel en multilateralisme

Ik wil het hier niet zozeer hebben over de inperking van individuele vrijheden, noch over maatschappelijke conditionering. Het gaat me eerder om het begrijpen van de onderlinge economische en culturele afhankelijkheid. Deze denkoefening komt goed van pas aangezien China langzaam maar zeker, en in samenwerking met verre landen, zijn nieuwe zijderoute uitrolt: het “One belt, one road” project. Het doel is om via infrastructuur, maar ook via sociale en culturele banden, handelswegen uit te bouwen die China met Europa en Azië zullen verbinden.

De weg naar Europa over land loopt via Centraal-Azië, Iran, Irak, Syrië en Turkije. De weg naar Europa over zee loopt langs Thailand, Vietnam, Maleisië en Singapore, om via de Indische Oceaan, Sri Lanka, de Rode Zee, de Golf en later het Suezkanaal uit te monden in de Middellandse Zee. Die twee routes zouden in Venetië uitkomen. De geboortestad van Marco Polo (1254-1324), de eerste Europeaan die het relaas deed van zijn reis naar China. In tegenstelling tot de Verenigde Staten die inmiddels economisch isolationisme en militaire dominantie promoten, versterkt China (in zijn eigen voordeel) de vrijhandel en het multilateralisme.

Die zijderoute loopt al door België, met als eindbestemming de haven van Antwerpen waar China de vierde speler van is. In mei van dit jaar kwam de eerste zijderoutetrein na zestien dagen en een afstand van 11.000 km toe in Antwerpen. De trein vertrok vanuit de Chinese havenstad Tangshan en doorkruiste Kazachstan, Rusland, Wit-Rusland, Polen en Duitsland alvorens aan te komen in de Vlaamse havenstad. Voorlopig zijn er twee trajecten per maand gepland. Die zijderoute is een handelsrea-liteit sinds de Oudheid. En was Christoffel Columbus hier niet naar op zoek, toen hij via een andere zee Amerika ontdekte?

“In tegenstelling tot de Verenigde Staten die inmiddels economisch isolationisme en militaire dominantie promoten, versterkt China (in zijn eigen voordeel) de vrijhandel en het multilateralisme”

Autoritaire harmonie

Vanuit geopolitiek en economisch standpunt is er een frappant verschil tussen het oorlogszuchtige en impulsieve taalgebruik in de neurotische tweets van de Amerikaanse president en de zorgvuldige verschuiving van de invloedssferen van China naarmate de economische macht van het land toeneemt. Kijk maar naar de manier waarop Chinese beursgenoteerde bedrijven omgaan met hun aandeelhouders. Alibaba (het Chinese Amazon dat ook verbluffende bankdiensten aanbiedt) en Baidu (de Chinese Google) staan dan wel genoteerd in New York, hun logica inzake aandeelhoudersvoor-rang verschilt met die van Wall Street. Zo geeft de hoofdzetel van Alibaba aan dat ze eerst de klanten, dan de werknemers en als laatste de aandeelhouders bedienen. Wellicht uit respect voor het communistische gezag.

Na afloop van de studiereis verliet ik China met een vluchtig en ondefinieerbaar gevoel. Het land heeft een ondoorgrondelijke en uiterst wendbare cultuur. Het lijk wel of de weg belangrijker is dan de bestemming omdat die wellicht niet van imperialistische aard is, maar veeleer erop is gericht om vreedzaam het evenwicht te bewaren in de Chinese samenleving, waarvan de geschiedenis verder teruggaat dan de onze. Wat er overheerst, is het gevoel van een maatschappij die zichzelf opnieuw blijft uitvinden, zonder haar tradities te verloochenen, maar waarvan het streven naar collectieve welvaart niet langer exclusief of autarkisch van aard is. Het Chinese gezag lijkt eerder te zijn gevestigd op een hypothese van autoritaire harmonie dan op een ideologisch, isolationistisch model.

De evolutie van dit model is moeilijk te vatten. Het staat te ver af van onze deductieve culturele reflexen. De verkozen economie daarentegen is een subtiele mix van een inductieve evenwichtsoefening en wereldwijde ambities. Een gezonde interesse in het Chinese model is zeker aan te raden, omdat het gelijkenissen zou kunnen vertonen met de richting waarin onze Europese samenlevingen evolueren.

Video
Contact

Your name

Your e-mail

Your message

Send

E-card

Your name

Your e-mail address

Name receiver

E-mail address receiver

Your message

Send

1